|
Θυμάμαι σε μία διάλεξη οικοδομικής στο Πολυτεχνείο, ένας καθηγητής μας, έδειχνε φωτογραφίες από κατασκευές που είχαν χτιστεί αμέσως μετά από ένα σεισμό. Μπορούσε να παρατηρήσει κάποιος ότι οι οικοδομικές λεπτομέρειες ήταν πολύ πιο προσεγμένες και επιμελημένες. Όσο απομακρυνόμασταν όμως από το καταστροφικό γεγονός οι νέες κατασκευές δεν ήταν τόσο προσεγμένες και τα παραδείγματα αμέλειας εμφανίζονταν πιο συχνά.
Η επανάπαυση δεν είναι αρετή. Ούτε και η υπερβολική αισιοδοξία. Κανένα οικονομικό σύστημα δεν πρόκειται να προφυλάξει πολίτες και κράτη όταν παραβαίνουν βασικές αρχές οικονομίας, που πλέον έχουν γίνει μέρος της λαϊκής σοφίας :
-όπου ακούς πολλά κεράσια πάρε και μικρό καλάθι
-μην βάζεις όλα σου τα αυγά σε ένα καλάθι
-φύλα κάτι και για μια βροχερή μέρα.
-πάν μέτρον άριστον.
Η αίσθηση ότι τα πράγματα θα συνεχίσουν με τους ίδιους ρυθμούς είναι στο κέντρο της παρούσας κρίσης και πιστεύω ότι έπαιζε, παίζει και θα παίζει πάντα ρόλο σε όλες τις οικονομικές κρίσεις. Όλοι, δανειοδότες και δανειολήπτες πίστευαν ότι τίποτα δεν θα απειλούσε τους ρυθμούς ανάπτυξης. Τα χρήματα όμως δεν φυτρώνουν από την γη ούτε πέφτουν από τον ουρανό, και όταν δανείζεσαι περισσότερο απ' όσο μπορείς ποτέ να βγάλεις, τότε παίρνεις σημαντικό ρίσκο, πολλοί θα πουν ανόητο και εγκληματικό.
Από εκεί και πέρα βγήκαν πολλοί και είπαν : 'να! κατέρρευσε ο καπιταλισμός, ο φιλελευθερισμός, η ελεύθερη αγορά και η παγκοσμιοποίηση'. Το περίμεναν από καιρό και με ανυπομονησία. Όμως θα απογοητευτούν. Δυστυχώς κάποια επιφύλαξη θα μείνει να πλανάται και σε αυτήν οι φιλελεύθεροι θα πρέπει να απαντήσουν με επιχειρήματα. Αυτός θα είναι και ο σκοπός αυτής της ιστοσελίδας. Σε τακτά διαστήματα θα αναρτούμε συνδέσμους από άρθρα που αναλύουν την κρίση και το τι σχέση έχει η κρίση με τον φιλελευθερισμό.
Πριν όμως ξεκινήσετε την περιήγηση σας στους συνδέσμους ας αναφέρουμε μερικά επιγραμματικά για να ξεκινήσουμε να βάζουμε τα πράγματα στην θέση τους:
1) Η κρίση αφορά το τραπεζικό σύστημα, δηλαδή έναν μόνο τομέα της οικονομίας. Κρίσεις κατά καιρούς έχουν υπάρξει στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, στην βιομηχανία, και στην γεωργία. Σίγουρα το τραπεζικό σύστημα είναι ένα νευραλγικό τμήμα της οικονομίας που στηρίζει και χρηματοδοτεί τα υπόλοιπα και γι' αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Ένας άλλος τομέας με ανάλογα χαρακτηριστικά είναι και οι ασφάλειες. Ακόμα και όταν μιλάμε για περισσότερο έλεγχο στις τράπεζες, κανείς δεν αμφισβητεί τις βασικές αρχές και την ύπαρξη των ελεύθερων αγορών σε όλους τους άλλους τομείς της οικονομίας.
2) Σημαντικό ρόλο στην κρίση (κάποιοι λένε καθοριστικό) έπαιξαν τα στεγαστικά δάνεια που πίεσε η κυβέρνηση των ΗΠΑ να δοθούν σε δανειολήπτες που υπό άλλες συνθήκες δεν θα έπαιρναν δάνειο (τα περιβόητα sub-primes) προκειμένου να αποκτήσουν και τα κατώτερα εισοδηματικά στρώματα σπίτι. Όταν λέμε 'πίεσε' εννοούμε ότι αφ'ενός εγγυήθηκε τα δάνεια, και αφ' ετέρου σε κάποιες περιπτώσεις πήγε τράπεζες σε δικαστήρια που αρνούνταν να δώσουν δάνειο σε κόσμο που δεν πληρούσε τα κριτήρια. Ήταν ένα κρατικιστικό, σχεδόν σοσιαλιστικό μέτρο κοινωνικής μηχανικής το οποίο συνέβαλλε στην 'φούσκα ' της αγοράς ιδιοκτησίας στις ΗΠΑ και πάνω στο οποίο στηρίχθηκαν οι επενδυτικές τράπεζες για να δημιουργήσουν τα περιβόητα πολύπλοκα προϊόντα (τα τοξικά, τα δομημένα κτλ)
Άρα η αποτυχία δεν είναι εντελώς αποτυχία 'της ελεύθερης αγοράς' αλλά υπήρχε και κρατική παρέμβαση, με καλές προθέσεις μεν, αλλά με τραγικά αποτελέσματα δε.
3) Σε κάποιες περιπτώσεις ξένες τράπεζες προσφέρθηκαν να αγοράσουν τις τράπεζες υπό χρεοκοπία, και να σωθούν έστω και με περικοπές (απολύσεις κτλ). Όμως εγχώριοι πολιτικοί ήθελαν να μείνουν οι τράπεζες σε 'εθνικούς παράγοντες' και προτίμησαν να ξοδέψουν τα χρήματα των φορολογουμένων. Άρα η ελεύθερη αγορά προσέφερε τουλάχιστον κάποιες λύσεις που όμως τα Κράτη δεν δέχθηκαν.
4) Όπως προαναφέρθηκε, πολλοί τομείς της οικονομίας και χώρες έχουν περάσει κρίσεις. Όμως ο καπιταλισμός μπορεί και αναγεννάται και να αφαιρεί τα περιττά κομμάτια του συστήματος ή αυτά που δεν είναι καλά προετοιμασμένα για τέτοια ενδεχόμενα. Το 2001 πέρασαν μεγάλη κρίση οι τηλεπικοινωνίες. Η κρίση ξεπεράστηκε και ο τομέας έχει μπει ξανά στον δρόμο της ανάπτυξης. Εξακολουθούμε και χρησιμοποιούμε ακόμα κινητά.
Το 1997 πέρασαν μεγάλη κρίση οι χώρες της Άπω Ανατολής. Οι θετικοί ρυθμοί ανάπτυξης επέστρεψαν και ο καπιταλισμός στις χώρες αυτές επέστρεψε, πιο ώριμος.
5) Ακόμα και χώρες που είχαν περισσότερο έλεγχο στις τράπεζες τους (πχ Γερμανία, ή Ρωσία) απέκτησαν πρόβλημα, άρα περισσότερος κρατικός έλεγχος δεν εξασφαλίζει απόλυτα.
Δηλαδή με όσο το δυνατόν λιγότερα λόγια γίνεται, η κρίση του τραπεζικού συστήματος δεν ήταν αποκλειστικά 'κρίση της ελεύθερης αγοράς'. Οι κρατικοί μηχανισμοί έπαιξαν ρόλο, όπως και φυσικά έπαιξε ρόλο ...η επανάπαυση.
Και φυσικά δεν μιλάμε για κατάρρευση του καπιταλιστικού συστήματος αλλά μια κρίση που θα κάνει τους ανθρώπους να σκεφτούν στο μέλλον πιο λογικά για τα οικονομικά τους.
Πέρα όμως από αυτά, ας υποθέσουμε ότι μετά την κρίση το τραπεζικό σύστημα περιορίζεται δραστικά και ελέγχεται με δρακόντεια μέτρα, είναι σίγουρα αυτό που θέλουμε;
Για να έχουμε μία εντύπωση μίας οικονομίας με περιορισμένες τραπεζικές υπηρεσίες, προτείνω να δείτε τις ελληνικές ταινίες της δεκαετίας του 60. Τράπεζες που ήταν μακριά από τα μέσα και κατώτερα στρώματα και το μόνο που έκαναν ήταν να δίνουν δάνεια στους μεγαλοεπιχειρηματίες οι οποίοι αποκτούσαν μεγαλύτερη δύναμη και πρόσβαση στους πολιτικούς.
Άνθρωποι που δούλευαν μία ζωή για να μαζέψουν τα χρήματα τους και να πάρουν ένα σπίτι αφού βγουν στην σύνταξη και τελικά να το κληροδοτήσουν στα παιδιά τους. Οικογένειες που ήταν στο έλεος του ιδιοκτήτη, μένοντας στο νοίκι για δεκαετίες. Μικρές επιχειρήσεις που δεν μπορούσαν να πάρουν δάνειο να επεκταθούν και έμεναν πάντα μικρές και οικογενειακές. Ήταν εποχές φτώχειας και ανέχειας για τους πολλούς.
Και μπορεί κάποιος να κάνει κριτική στα στεγαστικά δάνεια, στα καταναλωτικά και στις πιστωτικές κάρτες, όμως αυτό που δεν γίνεται πρωτοσέλιδο είναι ότι εκατομμύρια άνθρωποι, οικογένειες και νοικοκυριά, μη προνομιούχοι στην συντριπτική τους πλειοψηφία, χρησιμοποίησαν το τραπεζικό σύστημα για να αγοράσουν σπίτια και αυτοκίνητα πριν γεράσουν και να ζήσουν μία ζωή καλύτερη από αυτήν που θα ζούσαν διαφορετικά.
Το ότι κάποιοι δανείζονταν σαν να μην υπάρχει αύριο θα ήταν αναπόφευκτο, το ότι κάποιοι έχασαν τα σπίτια τους και τα αυτοκίνητα τους επειδή είτε δεν πήραν σωστές αποφάσεις είτε επειδή ατύχησαν στην ζωή τους δεν είναι λόγος για να αφαιρέσεις την επιλογή από τους υπόλοιπους.
Είναι η ίδια λογική με την οποία δεν θα έκλεινες ή θα περιόριζες της ταβέρνες ή τα μπαρ, επειδή κάποιοι μπορεί να κάνουν κατάχρηση και καταλήγουν παχύσαρκοι ή αλκοολικοί.
Είναι σημαντικό να υπάρχουν επιλογές στην ζωή μας.
Η προώθηση των αρχών του φιλελευθερισμού έγινε λίγο πιο δύσκολη για τους φιλελεύθερους, αν και ένας φιλελεύθερος δεν στέκεται ποτέ αποκλειστικά στα οικονομικά θέματα, δίνει την ίδια έμφαση και στον πολιτικό και στον κοινωνικό φιλελευθερισμό.
Όμως τα επιχειρήματα υπάρχουν όπως και οι προτάσεις όχι μόνο για την έξοδο από την κρίση αλλά και για μέτρα που θα περιορίσουν τις πιθανότητες να επαναληφθεί.
|
|
Πώς φτάσαμε εδώ: Μια ανάλυση για την πρόσφατη χρηματοοικονομική κρίση
Γιώργος Καισάριος
Η κυβέρνηση Clinton και οι οπαδοί της κοινωνικής ισότητας πέρασαν νόμους όπως το Community Reinvestment Act, όπου οι τράπεζες ήταν υποχρεωμένες να δίνουν στεγαστικά δάνεια σε φτωχές οικογένειες και ανάγκασαν την Fannie Mae & Freddie Mac να αγοράζει αυτά τα δάνεια από τις τράπεζες..........
Πιστέψτε η όχι, ο λόγος που τράπεζες και hedge funds είχαν τόση μεγάλη αγάπη με τα στεγαστικά ομόλογα στην Αμερική είναι διότι δεν είχαν υπολογίσει στα μοντέλα τους ότι είναι δυνατόν να πέσουν οι αξίες των κατοικιών.
Ο λόγος; Διότι είχαμε να δούμε πτώση στις τιμές των ακινήτων στην Αμερική για περίπου 50 χρόνια!!! Όταν έχουν περάσει σχεδόν δυο γενιές και κανένας δεν θυμάται πτώση στα ακίνητα, είναι πολύ λογικό να μην το λάβει αυτό στα μοντέλα του. Όχι πως το δικαιολογώ, αλλά μπορώ να καταλάβω το γιατί έγινε
Η ορθάνοιχτη κερκόπορτα του λαϊκισμού
του Χάρη Πεϊτσίνη
Η συστηματική προώθηση των ενυπόθηκων δανείων από την αμερικανική κυβέρνηση λησμονήθηκε παντελώς. Κι όμως αυτή η άτυπη «συμπαιγνία» του κράτους με τις τράπεζες είναι που παρήγαγε την κρίση. Τώρα ο ένας εκ των δύο ενόχων σύρεται από το εδώλιο,και αναγορεύεται σε υποψήφιο Μεσσία
Golden ή rotten boys: είναι αυτό το δίλημμα;
Δελτίο Τύπου της Φιλελεύθερης Συμμαχίας
......Αφού λοιπόν το «καλό κράτος» δεν έσωσε τα ασφαλιστικά ταμεία, χαρίζει σε μοναστήρια δημόσιες εκτάσεις, φορολογεί χωρίς να δίνει λογαριασμό, γιατί να πιστέψουμε ότι θα σώσει το τραπεζικό σύστημα; Για τη Φιλελεύθερη Συμμαχία η μετατροπή του κράτους σε συνδιοικητή-μεγαλομέτοχο των ιδιωτικών πιστωτικών ιδρυμάτων της χώρας θα θέσει σε κίνδυνο τη λειτουργία τους και, όπως έγινε με τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων, θα θέσει σε κίνδυνο τις αποταμιεύσεις των πολιτών σε αυτά.
Μία ανάγνωση της κρίσης του ’30 και το σήμερα
Το κράτος δεν ήταν ποτέ πανάκεια για την επίλυση των οικονομικών προβλημάτων μας, πολύ δε μάλλον σήμερα που είναι αδύναμο όσο ποτέ.
.....Η σύγχρονη κρίση κτυπά μία μεγάλη καμπάνα για τον τρόπο που πρέπει να διαχειριστούμε το μέλλον της Δημοκρατίας, του Κράτους και των Αγορών . Ο ύψιστος κίνδυνος που μας επισημαίνει είναι ότι το κράτος και οι πολιτικοί έχουν ξεπεράσει κάθε όριο λογικής λειτουργίας και αντοχών του οικονομικού συστήματος. Ζητούν από το οικονομικό σύστημα κάτι που δεν μπορεί να τους δώσει και νομοθετούν απαιτώντας οφέλη που δεν είναι εφικτά
Suppose someone imported contaminated milk from China. Could he, if caught, invoke the free market principles to pursue his trade? Certainly not. However, the executives who issued sub-prime mortgages in the USA and spread them to unsuspecting customers by including them in various innocent-looking packages – a practice (mis)named securitisation – got away with murdering financial stability all over the world. To ask for better policing of this market is not harming free enterprise but ensuring its survival.
Ο Ludwig von Mises, το τραπεζικό σύστημα και οι επιχειρηματικοί κύκλοι
του Γιώργου Σιβρίδη
Σήμερα τα δημόσια χρέη και ελλείμματα δεν προέρχονται τόσο από πολέμους αλλά από πολιτικούς οι οποίοι «πωλούν» στη μάζα τεχνητούς παραδείσους που θα εκμηδενίσουν τις «ανισότητες του Καπιταλισμού». Ο Καπιταλισμός στην ιδεοτυπική του μορφή (δηλαδή χωρίς το πληθωριστικό τραπεζοπιστωτικό σύστημα του fractional reserve) βασίζεται στη φυσική ανισότητα. Αφού παρερμήνευσαν την φυσική ανισότητα ως κοινωνική, οι κοσμορύστες και λυτρωτές κυβερνήτες κατόρθωσαν με την «ρύθμιση» της Αγοράς να δημιουργήσουν τεχνητές ανισότητες, ευνοώντας όποιον «πωλεί αέρα». Δυστυχώς για αυτούς η Αγορά έχει τη δική της λογική, ......... Ό,τι είδαμε μπροστά μας τους τελευταίους μήνες ήταν η συσσώρευση της αποτυχίας τους να ξεγελάσουν τη φύση των πραγμάτων και τον Χρόνο. Το πρόβλημα είναι πως έχουν σκοπό να το συνεχίσουν, συγχύζοντας το νου κάθε ανθρώπου που μπορεί να σχηματίση την απλή λογική αναλογία: αν δεχτούμε πως οι οικονομολόγοι μπορούν να «ρυθμίζουν» την Αγορά, πρέπει να δεχτούμε πως οι κριτικοί τέχνης μπορούν να δημιουργούν Τέχνη και οι ψυχαναλυτές, ονείρατα
Η οικονομική κρίση προκλήθηκε από την παρέμβαση του κράτους
Ανδρέας Ανδριανόπουλος
Διεθνής κρίση και ελληνικός λαϊκισμός
Του Φώτη Περλικού, προέδρου της Φιλελεύθερης Συμμαχίας
.....Διότι ο καπιταλισμός έχει επιβιώσει πολύ χειρότερων κρίσεων και δεν έχω καμία αμφιβολία ότι θα ξαναεπιβιώσει και διότι η ελεύθερη αγορά ως μηχανισμός δεν μπορεί να κατηγορείται για ένα αποτέλεσμα, όταν υπήρχαν έντονες και σαφείς κρατικές παρεμβάσεις που παρέκαμπταν τις ασφαλιστικές της δικλείδες λειτουργίας
Στο κατώφλι του αυταρχικού καπιταλισμού
Ανδρέας Ανδριανόπουλος
Οικονομική κρίση: επενδύουν στον φόβο και το ψέμα για να συγκαλύψουν τις ευθύνες.
Δελτίο Τύπου της Φιλελεύθερης Συμμαχίας
....Η ελεύθερη αγορά στο τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών επιτυγχάνεται όταν διασφαλίζεται η διαφάνεια των χρηματοπιστωτικών προϊόντων ώστε οι αγοραστές τους να γνωρίζουν εκ των προτέρων τους κινδύνους που αναλαμβάνουν.
Ερωτήματα για την οικονομική κρίση
Ανδρέας Ανδριανόπουλος
Ο χρόνος ως ανακύκλωσις - Virtù vs Fortuna
του Γιώργου Σιβρίδη
.....στη θέση μιας κλειστής κοινότητας θεμελιωμένης πάνω σε πανάρχαια ήθη και έθιμα, κυβερνωμένης εξ ενός ελέῳ θεού αυθέντη και εντέλει, με προκαθορισμένο μέλλον (την Δευτέρα Παρουσία), έρχεται μια ανοικτή κοινωνία, της οποίας το μέλλον προκύπτει από την ανεξέλεγκτη αμφίδρομη δράση που προκαλούν οι βουλήσεις ανεξάρτητων ατόμων
Η σύγχρονη κοινωνία λόγω του μεγέθους της είναι φυσικό να είναι περισσότερο εκτεθειμένη στην χρονική αβεβαιότητα, αλλά ταυτόχρονα θα έπρεπε να είναι πιο ελαστική απέναντι στα χτυπήματα της Μοίρας. Αυτό το τελευταίο θα ίσχυε αν οι δομές της μεγάλης μας κοινωνίας ήταν λιγότερο κεντρικές και μαζικές
Η δημιουργική καταστροφή αναζωογονεί τον καπιταλισμό
Ανδρέας Ανδριανόπουλος
Κρίση του κράτους, όχι επιστροφή του κράτους!
Ανδρέας Ανδριανόπουλος
|
